1) Bordrolama Nedir? (Tanım ve Amaç)
Bordrolama, bir çalışanın belirli bir dönem için (genellikle aylık) hak ettiği ücret ve yan hakların; çalışma süreleri, fazla çalışma, prim/ikramiye, izin/rapor, eksik gün gibi değişkenler dikkate alınarak brüt ücret → yasal kesintiler → net ödeme şeklinde hesaplanması ve bordro ile kayıt altına alınmasıdır.
- Ücretin doğru hesaplandığını ispatlamak
- SGK ve vergi yükümlülüklerini mevzuata uygun yürütmek
- Denetimde (SGK, vergi, iş müfettişi) riskleri azaltmak
2) Ücret Bordrosunda Zorunlu Bilgiler
Bordro; çalışanın kimliği ve hesaplamanın dayanağı olan verileri açık şekilde göstermelidir. Uygulamada bordrolarda tipik olarak şu alanlar bulunur:
- Çalışanın adı-soyadı, T.C. kimlik bilgisi / sicil
- Ücret dönemi (ay/yıl), çalışma günü/saatleri, eksik gün nedeni
- Brüt ücret ve ek kazançlar (prim, ikramiye, yemek, yol vb.)
- SGK işçi payı kesintileri, gelir vergisi, damga vergisi
- Net ödenecek tutar ve ödeme yöntemi (banka vb.)
3) Bordro Kalemleri: Brüt Ücretten Nete
Bordro hesabı temelde şu mantıkla ilerler: (Brüt kazançlar) − (SGK işçi payları) − (vergi kesintileri) − (diğer kesintiler) = Net ödeme.
| Kalem | Ne ifade eder? | İşveren için kritik nokta |
|---|---|---|
| Brüt ücret | Sözleşmedeki çıplak ücret + düzenli ödemeler | Yan hakların bordroda doğru sınıflandırılması |
| Ek kazançlar | Fazla mesai, prim, ikramiye, vardiya farkı vb. | Hesaplanabilir ve izlenebilir olmalı |
| SGK kesintileri | İşçi payı primler | Prime esas kazanç kurallarına uygunluk |
| Vergiler | Gelir vergisi + damga vergisi | Doğru matrah ve istisna uygulaması |
| Net ödeme | Çalışana ödenecek tutar | Ödeme kayıtlarının saklanması |
4) SGK Yönü: Prime Esas Kazanç Mantığı
Bordrolamanın SGK boyutunda en kritik kavram prime esas kazançtır. Tüm ödemeler her zaman aynı şekilde prime tabi olmayabilir; bu nedenle “hangi ödeme türü prime dahil/haric” ayrımı işletmenin bordro kalitesini belirler.
5) Vergiler: Gelir Vergisi ve Damga Vergisi
Ücret gelirleri vergiye tabidir ve bordroda düzenli olarak takip edilmesi gerekir. Vergi tarafında temel risk; yanlış matrah, yanlış istisna, hatalı oran/kümülatif izleme gibi hatalardır.
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (ücretin vergilendirilmesi)
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (bordro/kağıt üzerinden damga vergisi uygulamaları)
Not: Vergi oranları/istisnalar dönemsel güncellenebilir. Uygulamada güncel tarifeler esas alınır.
6) Fazla Çalışma, Tatil Çalışması, Vardiya
Fazla çalışma ve tatil çalışmaları bordronun en çok uyuşmazlık çıkan alanıdır. İşveren açısından burada kritik olan; puantaj doğruluğu, onay süreci ve bordroda şeffaf gösterimdir.
7) Eksik Gün, Rapor, Ücretsiz İzin
Eksik günler bordroda hem ücret hem SGK bildirimleri açısından doğru yönetilmelidir. Rapor, ücretsiz izin veya devamsızlık gibi durumlarda “eksik gün nedeni” ve döneme etkisi kayıt altına alınır.
8) Kesintiler: Avans, İcra, Nafaka, Ücret Kesme
Bordroda yapılan her kesinti belgelendirilebilir ve hukuka uygun olmalıdır. Özellikle icra/nafaka kesintileri, avans mahsupları ve disiplin kapsamında ücret kesme cezaları, yanlış uygulandığında ciddi risk doğurur.
9) Denetim Kontrol Listesi (İşveren İçin)
- Puantaj kayıtları ile bordro uyumlu mu?
- Fazla mesai/tatil çalışması bordroda ayrı kalem mi?
- Eksik gün nedenleri belgeli mi?
- Yan haklar (yemek/yol/prim) sınıflandırması tutarlı mı?
- Ödeme banka üzerinden mi ve dekont arşivleniyor mu?
- SGK bildirimi ile bordro toplamları çelişiyor mu?
10) Kanuni Dayanaklar (Genel Çerçeve)
- 4857 sayılı İş Kanunu – ücretin korunması, fazla çalışma, ücret kesintileri, ödeme düzeni
- 5510 sayılı Kanun – sigortalılık, prim yükümlülükleri, SGK bildirimleri
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu – ücretin vergilendirilmesi, matrah/istisna mantığı
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu – ücret bordrosu üzerinden damga vergisi uygulaması
Bu sayfada “madde madde” ezber yerine işverenin doğru uygulama kurabilmesi için pratik rehber dili kullanılmıştır. İstersen bir sonraki adımda kanun maddelerini (madde numarasıyla) alt başlık alt başlık ekleriz.
11) Bordrolamada Sık Hatalar ve Riskler
- Yanlış puantaj → tüm bordroyu bozar
- Meslek kodu uyumsuzluğu → denetimde risk
- Prime esas kazanç hatası → SGK fark/ceza riski
- Fazla mesaiyi bordroda göstermemek → işçilik alacak riski
- Eksik gün belgelerini saklamamak → denetimde açıklama zorluğu
12) Sık Sorulan Sorular
Bordro imzalanmak zorunda mı?
Uygulamada bordronun çalışana tebliği/arıvlenmesi önemlidir. İmza/tebliğ yöntemi şirket prosedürü ve uygulamaya göre değişir. İşveren açısından hedef: bordronun çalışana sunulduğunu ve ödemenin yapıldığını ispatlayabilmektir.
Fazla mesai bordroda gösterilmezse ne olur?
Fazla mesai kaleminin bordroda ayrı gösterilmemesi işçilik alacaklarında ispat sorunları doğurabilir. En iyi uygulama: puantaj + onay + bordroda ayrı kalem.
Eksik günler bordroya nasıl yansır?
Eksik günün nedeni (rapor, ücretsiz izin, devamsızlık vb.) kayıt altına alınır ve bordro/SGK bildirimleri bu duruma göre düzenlenir.
Bordroda hangi kalemler denetimde kritik olur?
Puantaj uyumu, fazla mesai kalemleri, prime esas kazanç sınıflandırması, eksik gün nedenleri ve ödeme kayıtları (banka dekontları) denetimde en sık kontrol edilen alanlardır.