1) Haftalık Çalışma Süresi Nedir?
Haftalık çalışma süresi, bir çalışanın 7 günlük dönem içinde fiilen çalıştığı (işverenin yönetimi altında iş görme borcunu yerine getirdiği) toplam süredir. Uygulamada bu süre; işyeri düzeni, vardiya planı, puantaj ve toplu/ bireysel iş sözleşmesi hükümlerine göre düzenlenir.
2) 45 Saat Kuralı (Genel Kural)
Türkiye’de genel kural olarak normal haftalık çalışma süresi 45 saattir. Bu 45 saat, işyerinin iş organizasyonuna göre haftanın çalışılan günlerine eşit veya farklı şekilde dağıtılabilir.
| Çalışma düzeni | Örnek dağılım | Not |
|---|---|---|
| 6 gün çalışma | 6 × 7,5 saat = 45 saat | Klasik dağılım |
| 5 gün çalışma | 5 × 9 saat = 45 saat | Uygulamada yaygın |
| 4 gün çalışma | 4 × 11,25 saat = 45 saat | Denkleştirme/planlama gerekir |
3) Günlük Çalışma Sınırı Var mı?
Günlük çalışma süresi; işin niteliği, işyeri uygulaması ve özellikle denkleştirme kapsamında planlamaya göre şekillenir. İşveren açısından kritik olan; günlük/haftalık planın kayıtla desteklenmesi ve fazla çalışma riskinin doğru yönetilmesidir.
4) Ara Dinlenme Çalışma Süresinden Sayılır mı?
Ara dinlenme (mola) süreleri uygulamada “çalışma süresine dahil mi değil mi” ayrımında sık hata çıkan alandır. Bordro ve puantajda mola sürelerinin nasıl gösterildiği, denetimlerde sorulabilir.
5) Denkleştirme Nedir? (Haftalara Yayılabilir mi?)
Denkleştirme; haftalık çalışma süresinin bazı haftalarda yüksek, bazı haftalarda düşük olacak şekilde planlanmasıdır. Amaç, toplamda ortalamayı mevzuata uygun tutarken işin akışını yönetmektir.
6) Fazla Sürelerle Çalışma vs Fazla Mesai
Bu ayrım, özellikle “haftalık 45 saatin altında sözleşme” yapılan işyerlerinde önem kazanır:
- Fazla sürelerle çalışma: Sözleşmede haftalık süre 45’in altında belirlenmişse, 45’e kadar olan ek çalışmalar.
- Fazla çalışma (fazla mesai): Haftalık 45 saati aşan çalışmalar.
7) Vardiya/Posta Düzeninde Süre Yönetimi
Vardiyalı işyerlerinde çalışma süresi yönetimi; çizelge, devir teslim, mola, servis/kapı giriş-çıkış kayıtları gibi verilerle desteklenmelidir. Denetimde “vardiya fiilen kaç saat” sorusu doğrudan puantajla eşleştirilir.
8) Puantaj–Bordro İçin Pratik Kontrol Listesi
- Haftalık toplamlar otomatik raporlanıyor mu?
- Mola süreleri doğru tanımlı mı?
- Vardiya çizelgesi, puantaj ve bordro birbirini tutuyor mu?
- 45 saat üzeri çalışmalar onaylı mı? (amir/onay)
- Hafta tatili / resmi tatil çalışmaları ayrı kalem mi?
- Kayıtlar (vardiya planı + puantaj + banka ödeme) arşivleniyor mu?
9) Sık Sorulan Sorular
Haftalık çalışma süresi her işyerinde 45 saat mi?
Genel kural 45 saattir; ancak sözleşme veya işyeri uygulamasıyla daha düşük süre belirlenebilir. Önemli olan, kayıtların bu düzene göre tutulması ve fazla çalışma riskinin doğru yönetilmesidir.
45 saatin üzeri her zaman fazla mesai midir?
Genel olarak 45 saatin üzerindeki çalışmalar fazla çalışma kapsamına girer. Ancak işin organizasyonu, denkleştirme planı ve kayıt düzeni çok önemlidir.
Denkleştirme varsa bir hafta 45 saati aşabilir mi?
Denkleştirme planında bazı haftalar yüksek, bazı haftalar düşük planlanabilir. Fakat bunun şirket prosedürü ve kayıtla yönetilmesi gerekir. Uygulamada en kritik konu “ispat”tır.
Puantaj tutulmazsa ne olur?
Puantaj kayıtları zayıfsa fazla mesai ve çalışma süresi uyuşmazlıklarında ispat riski artar. Denetimlerde de “fiili çalışma” sorularını cevaplamak zorlaşır.